ВТОРНИК, 18 СЕНТЯБРЯ 2018 ГОДА
4675 5-07-2018, 15:43

Заграница нам поможет? О политических спекуляциях на тему Ашаршылыка

Шетел бізге көмектесеме? Ашаршылық тақырыбы бойынша саяси сюжеттер туралы

Не станем сейчас заниматься поиском глубинных причин того, почему появление форума «Жана Казахстан» несколько взбудоражило замершую гладь нашей общественно-политической действительности. Как и искать ответ на вопрос, что из этого, в конце концов, получится. Не могут почем зря вроде бы неглупые граждане болтаться по заграницам. Поэтому изначально возник другой любопытный вопрос: а что они смогут предъявить по возвращении домой? И как нам кажется, в итоге получился очередной «пшик»…

Для аккумулирования политического капитала «жанаказахи» выбрали самую беспроигрышную карту – Ашаршылык, который был, есть и остается самой кровоточащей раной на ткани нашей исторической памяти. Вот недавно они в Америку «сгоняли» и инициативу свою великую обсудили с большими господами из Конгресса США. Правда, в их рассказах про это есть один странный фрагмент, после знакомства с которым не знаешь, то ли плакать, то ли смеяться.

Так, «жанаказахи» ничтоже сумняшеся сообщают, что, дескать, во время встреч с американцами именно Ашаршылык был одной из главных тем обсуждения. Дальше рассказ от первого лица: «В Конгрессе США мы встретились с представителями аппарата конгрессмена Энди Харриса, который выступил одним из четырёх инициаторов законопроекта «О признании украинского Голодомора в США». С нами поделились стратегией того, как можно и наш Ашаршылық поднять на мировой уровень».

Ну, что тут сказать? Кто-то явно путает божий дар с яичницей. Во-первых, зачем столь необходимым стало вдруг так называемое «мировое признание», если мы сами до сих пор не можем хотя бы попытаться на серьезном научном и политическом уровне дать оценку этой трагедии? Ведь что ни говори, она случилась с нами, казахами, а мы до сих пор не в состоянии предложить остальному миру свое внятное видение Ашаршылыка. Без всяких идеологических «изысканий» и исторических реверансов.

Сможем ли мы ответить, прежде всего, самим себе на множество возникающих вопросов? Как такое стало возможным вообще? Как все начиналось? Какие меры принимались со стороны тогдашней власти, чтобы хоть как-то остановить сие безумие? Как вели себя представители национальной элиты тех лет? И самое важное - какова подлинная численность умерших от голода, пропавших, замерзших, а то и просто съеденных каннибалами?

Конечно, вопросов будет намного больше. Но самое главное – получить на них честные ответы, которые при этом должны прозвучать громко и четко. А потом чтобы так же громко и ответственно была названа цифра жертв массового голода. И еще очень хотелось бы, чтобы она была правдоподобной и всесторонне обоснованной. Поскольку все эти многолетние спекуляции, инсинуации, а то и просто фантазии ретивых копателей прошлого уже давно набили оскомину. От напора этих псевдоисследователей уже начинает подташнивать. По многим причинам, одна из которых заключается в том, что Истина по-прежнему остается недостижимой.

А теперь наша главная мысль: Ашаршылык – это наша история, наша трагедия, наша боль и проблема, которая беспокоит, прежде всего, нас. И для нашего же блага давайте сначала разберемся в этом сами. Без США, без России (хотя без последней сделать это будет гораздо сложнее), без кого-то еще. В конце концов, это наш моральный Долг. Но сделать это мы должны Сами. И пока мы не сделаем это или хотя бы не созреем для этого, НИЧЕГО в нашей жизни не изменится.

Движение к истине не терпит суетливости и уж тем более политической конъюнктурщины, чем, на наш взгляд, и занимаются сейчас «жанаказахи». Делать все надо спокойно и обстоятельно. Во-первых, проявить высокую политическую волю и принять официальное решение. Во-вторых, не откладывая дело в долгий ящик, создать исследовательскую группу или комиссию. В нее должны войти ученые-историки (среди них, кстати, не так уж много осталось специалистов по этой проблеме) и социологи, опытные работники архивов, а также эксперты спецслужб. При этом в состав такой группы ни под каким предлогом не надо включать представителей так называемых творческих профессий, иначе дело, как всегда, потонет в эмоциях. В-третьих, по окончании ее работы, когда будет официально признана и распространена вся более или менее объективная статистика, можно будет (или будет необходимо) принять соответствующее решение, чтобы отныне и во веки веков история Ашаршылыка была включена во все школьные и вузовские программы.

И только после этого можно будет серьезно заняться признанием Ашаршылыка уже на международном уровне. Тогда это будет по-человечески, и мы сможем сказать, что честны перед самими собой. А также перед памятью всех, кто сгинул в те страшные годы казахской истории.

Так нам это видится. А все остальное - чистейшей воды политическая спекуляция и игра на публику. Хотя для политиканствующих персонажей это в порядке вещей. Что мы, собственно, и наблюдаем…

Мы попросили высказать свою точку зрения одного из участников форума «Жана Казахстан» известного журналиста Мираса Нурмуханбетова

- Какую основную цель преследует данная инициатива с меморандумом о признании геноцида? И зачем нужна была поездка в США?

- Сразу надо сказать, что меморандум – лишь одна из многих инициатив форума «Жаңа Қазақстан», с которыми мои соратники поехали в Вашингтон. Одна из основных, но далеко не единственная. В числе других – проблема со свободой слова, наиболее близкая мне, как и вам; ситуация с этническими казахами в Китае; вопросы транзита власти и развития гражданского общества в Казахстане и т.д. Основная же цель заключается в продвижении темы признания Голодомора начала 30-х годов ХХ века в Казахстане геноцидом на международном уровне.

- Вам не кажется странным, что, не сделав это на «своем поле», мы поступаем не совсем правильно с точки зрения здравого смысла? Разве это не наша внутренняя проблема, которую мы должны решить, в первую очередь, для самих себя?

- Ничего странного. Первое. Чтобы это сделать, как вы выразились, на «своем поле», нужно это самое «поле» подготовить. Вы и без меня прекрасно знаете, что после опубликования меморандума общество разделилось сразу на несколько лагерей по отношению к признанию геноцида. Большинству людей нужно просто разъяснять, почему и для чего это делается – на уровне общения, публикации материалов, предоставления фактов. Этим мы и занимаемся в течение полутора месяцев после публикации меморандума. Кстати, такое обсуждение помогло понять общую картину настроений и выработать дальнейший план работы. Подчеркну и другой момент: среди казахскоязычного населения практически не было сомневающихся.

Второе. С юридической точки зрения, безусловно, это должно быть решено в Казахстане. На уровне парламента, правительства, Верховного суда. Соответствующая статья (168-я) в Уголовном кодексе есть, полномочия руководства страны это предусматривают – дело только за политической волей. В нынешних условиях это кажется невозможным, но мы не рассчитываем на мгновенный результат, хотя, если честно, это надо было сделать еще на заре независимости. Тогда это было бы более безболезненно, да и прямых свидетелей, которые могли бы дать свои показания, поделиться воспоминаниями, в живых было больше. Кстати, можно было сохранить массу документов НКВД-КГБ, которые вывезли в Москву в ситуации неразберихи, связанной с упавшим на голову суверенитетом.

Справедливости ради нужно сказать, что в последнее время власти кое-что делают в этом направлении – появились памятники Голодомору в нескольких городах, переиздана книга Михайлова «Хроника Великого джута», публикуются материалы на данную тему, в том числе в провластных СМИ. Но этого недостаточно, и иногда такие шаги напоминают заигрывание с обществом, попытку немного выпустить пар. Однако даже это лишний раз доказывает необходимость принятия политического решения по Ашаршылыку. Не буду называть фамилии, но отдельные представители всех ветвей власти (отставные и действующие) поддерживают нашу инициативу.

Третье. Здравый смысл – это комплексный подход к решению данного вопроса. Проще говоря, Холокост – это не только внутреннее дело Германии, Польши и Израиля, геноцид армян – дело не только Армении, резьба в Сребренице – проблема не только Боснии или Сербии. И поездка в США – лишь начало.

Четвертое. Необходимо воспользоваться опытом ряда институтов и неправительственных организаций США в продвижении этого вопроса. Именно там, в Штатах, еще в советское время впервые заговорили о Голодоморе в СССР. В основном этим занимались представители украинской диаспоры в США и Канаде, которые впоследствии стали основными членами независимой международной комиссии, созданной при поддержке администрации Рейгана. И именно этот путь привел к международной огласке фактов истребления голодом части населения Украинской ССР.

- И все же, насколько серьезным для наших политических и общественных деятелей является продвижение «американской стратегии» по поднятию Ашаршылыка «на мировой уровень»?

- Этот вопрос как раз наглядно показывает, что мы привыкли мыслить какими-то клише, вживленными нам кровью и свинцом в советское время. Если кто-то перенимает опыт Штатов, то сразу становится чуть ли не предателем родины и памяти предков. К слову, предательство памяти предков – это как раз забвение их, попытка списать мученическую смерть от голода и сопутствующих болезней на «обычный джут», «перегибы на местах» или как-то иначе оправдать преступления большевиков.

С другой стороны, никто даже не задумывается над тем, что мы сейчас во многом живем не своей жизнью, не своим умом и не своей идеологией. А именно, если опять-таки исходить из вашего вопроса, следуем «советской стратегии». Причем в самом худшем понимании этого термина. Если красный флаг поменяли на голубой, вместо колосьев на гербе появились крылья тулпаров с короны «Золотого человека», а обкомы с облисполкомами теперь называются акиматами, то это совершенно не означает, что у нас сейчас что-то новое и суверенное. Про наших руководителей я вообще промолчу. Но скажу другое: мы продолжаем жить и оценивать ситуацию по советским меркам, которые прошли некоторую модернизацию (не в лучшую сторону), а по сути – это нынешний российский (точнее, кремлевский) взгляд не только на внешнюю, но и на внутреннюю политику.

Поэтому, в свою очередь, задам риторический вопрос: насколько серьезно относиться к трагедии Ашаршылыка через пророссийскую призму? Через призму колонизаторской политики Российской империи и мало чем отличающейся от нее политики «красного террора»? Здесь сразу хотел бы отметить: мы никоим образом не предъявляем претензии каким-то другим национальностям или странам, что было подчеркнуто и в тексте меморандума. Тем более что тогда на территории Казахстана от голода погибли около полумиллиона русских, украинцев, немцев, татар и других. Мало того, кроме юридического и политического признания геноцида, мы все вместе должны пройти через акт покаяния перед погибшими предками и не родившимися соплеменниками.

Исходя из этого, признание геноцида должно быть переплетено с процессом декоммунизации страны и власти, общественного сознания и идеологии. Избавившись от этого, мы все вместе без особого труда найдем и разовьем свою стратегию. Не американскую, не российскую и, дай бог, не северокорейскую. Мы сейчас лишь в самом начале этого нелегкого пути.

Признаться, о юридическом и политическом признании геноцида я лично стал задумываться лет пять назад, но не было возможностей. После поездки в Брюссель и рождения форума «Жаңа Қазақстан» появилась надежная платформа для осуществления этой идеи, которую мои коллеги всецело поддержали. На основе этого появился известный и, откровенно говоря, незаслуженно раскритикованный вашим изданием меморандум.

А напоследок замечу: если с момента обнародования этого документа (в середине мая) вспоминать вслух имена погибших от голода и сопутствующих болезней, то до сегодняшнего дня мы бы упомянули только половину жертв геноцида.

«Жаңа Қазақстан» форумының пайда болғаны тым-тырыс  жатқан қоғамдық-саяси өмірдің басына су құйғандай әсер беруінің түбегейлі себептерін зерттеу ойымыз жоқ. Сондай-ақ «ақырында не болады» деген сұрақтың жауабын іздестіруге де тырыспаймыз. Қалай да болмаса, ақылсыз емес азаматтар шетелге тектен текке бара бермейді. Алайда басынан-ақ «олар үйге қайтып келгенде бізге не ұсынбақ» - деген тағы бір сұрақ пайда болды. Бірақ ақыр соңында бұл әрекеттері кезекті бос сөз болып шықты...

 

Саяси капитал жинақтау мақсатымен «жаңазақтар» өздері ұшін өте  қолайлы және ең ұтымды тақырыпты таңдаған – ол, әрине, Ашаршылық. Біздің тарихымыздағы осы мәселе қазіргі кезге дейін қаны сорғалаған ауыр жарақат, естен кетпес шексіз қайғы. Жақында «жаңазақтар» Америкаға барып қайтты. Олар АҚШ Конгресінің ұлы мырзаларымен кездесіп, өздерінің бастамасын ортаға салып, талқылаған көрінеді. Алайда, олардың бұл туралы баяндаған әңгімелерінде біртүрлі ақылға симайтын фрагмент бар. Онымен танысқаннан кейін не жыларыңды, не күлеріңді білмейсің.

Сөйтіп «жаңақазақтар» ешбір күмәнсіз «америкалықтармен кездесулер барысында Ашаршылық мәселесін талқылау ең басты тақырыптардың бірі болды», - деп хабарлайды. Ол әнгіме былай жалғастырылды: «АҚШ Конгрессінде біз «Украинадағы Голодоморды Америка Құрама Штаттарында тану туралы» деп аталатын заң жобасының төрт бастамашыларының бірі - конгрессмен Энди Харриспен кездестік. Олар біздің Ашаршылықты да әлемдік деңгейге көтерудің стратегиясымен бізбен бөлісті».

Ал, бұған не деуге болады? Біреулер құдайтың құдіретін үйлесімсіз нәрселермен шатастырып отырғаны анық. Біріншіден, осы қайғылы жағдайды бағалау үшін біз ғылыми-саяси деңгейде өзіміз де татымды баға бере алмасақ, неліктен «әлемдік тану» қажет бола қалды? Қалай дегенмен, ол бізге, яғни қазақтардың басына төнген қатер, ал біз болсақ әлі күнге дейін әлемге Ашаршылық жөніндегі айқын көзқарасты ұсынуға да жарамадық. Әрине, бұл жерде ешқандай идеологиялық және тарихи «ізденістер» болмау керек.  

Біз ең алдымен өзімізге көптеген сұрақтарға жауап бере аламыз ба? Қалайша мұндай сұмдық орын алды? Осының бәрі қалай басталды? Сол кездегі үкімет тарапынан барып тұрған ақылсыздықты тоқтату үшін қандай да бір шаралар қолданылған жоқ па? Сол жылдардағы ұлттық элитаның өкілдері қалай әрекет етті? Ең бастысы - аштықтан көз жұмғандар, жоғалып кеткендер, аязда қатып қалғандар, тіпті каннибалдарға жем болған адамдардың нақты саны қандай?  

Әрине, қойылатын сұрақтар бұдан әлдеқайда көп. Бірақ ең бастысы - адал жауаптар алу, сонымен қатар олар дауыстап айтылып айқын естітелін болуы керек. Содан кейін тура осылай айқын және толық жауапкершілікпен аштықтан зардап шеккен адамдардың саны аталатын болсын. Ол ақпараттың өте мұқият және жан-жақты негізделгенін талап еткім келдеді. Өйткені әртүрлі ой-пікірлер, жалған фактілер, көп жылдар бойы жалғасып келе жатқан құлшынысты қазушылардың қиялдары бітер емес. Осы псевдо-зерттеушілердің қысымынан қазірдің өзінде жүректің айнуы басталды. Ол көптеген себептер бойынша айныйды, ал ең негізгі себеп - нағыз Шындықтың қол жетпеусіздігі.

Ендігі басты идеямыз мынадай: Ашаршық - біздің тарихымыз, біздің қайғымыз, ең алдымен ол біздің өзімізді алаңдатады. Ал өзіміздің көңіліміз үшін алдымен өзіміз бәрін анықтап көрейік. Америка Штаттарын да коспай, Ресейді де қоспай (бірақ Ресейсіз оны жасауымыз әлдеқайда қиынға түседі). Ақыр соңында бұл біздің моральдық борышымыз. Бірақ біз мұны Өзіміз жасауымыз қажет. Біз мұны жасамағанша, немесе, кем дегенде, оны жасауға дайын болып, жетілмесек, біздің өмірімізде ЕШНӘРСЕ өзгермейді.

Шындыққа қатысты қозғалыс, біздің ойымызша, «жанақазақтардың» қазіргі айналысып жүрген саяси конъюнктураға бағыттылған іс-әрекеттеріне сай келмейді. Бәрін де асығыссыз және мұқият атқаруымыз керек. Біріншіден, саяси ерік-жігерді көрсетіп ресми шешім қабылдауымыз қажет. Екіншіден, істі кешіктірместен зерттеу тобын немесе комиссия құруымыз қажет. Тарихшылар (олардың ішінде осы мәселе бойынша мамандар аз қалды) және әлеуметтанушылар, тәжірибелі архивистер, сондай-ақ арнайы қызметтердің мамандары болуы тиіс. Бұл топта ешқандай сылтаумен шығармашылық мамандықтардың өкілдерін қоспау керек, әйтпесе бұл мәселе бұрынғыдай эмоцияларға батып кетеді. Үшіншіден, осы жұмыстардың соңында, барлық объективті статистика ресми түрде қабылданып, таратылатын болған кезден бастап Ашаршылық тарихы барлық мектептер мен университеттер бағдарламаларына мәнгілік енгізу мақсатында тиісті шаралар қабылдауға болады (немесе талап ету қажет).  

Осыдан кейін ғана Ашаршылықты байсалды түрде халықаралық деңгейде танытуды қолға алуға болады. Сонда ол адамшылыққа жататын іс-әрекет болып табылады және біз өзіміз үшін де, қазақ тарихындағы осы жан түршігерлік жылдарда жойылып кеткен адамдардың аруақтары үшін де адалдық танытамыз.

Біздің көзқарасымыз осындай. Ал қалғандары - саяси сценарий және жұртшылық алдындағы «қоғамдық ойын». Олар саяси сипаттағы кейіпкерлеріне таныс заттар. Біз осыны шынымен де байқап отырмыз...

 

Біз «Жаңа Қазақстан» форумының қатысушыларының бірі Мирас Нұрмұханбетовтан өз көзқарасын білдіруді сұрадық.

- Бұл бастаманың негізгі мақсаты геноцидті тану туралы меморандумға негізделеді ме? Неліктен АҚШ-қа сапар шегу керек болды?

- Ең басында айта кету керек, менің әріптестерім Вашингтонға меморандуммен барғаны - ол «Жаңа Қазақстан» атты форумның көптеген бастамаларының тек біреуі. Негізгілерінің бірі, бірақ жалғыз емес. Өзгелердің арасында - сөз бостандығы мәселесі, ол сізге де, маған да ең жақын болып табылады. Қытайдағы этникалық қазақтардың жағдайы; биліктің транзиті және Қазақстандағы азаматтық қоғамды дамыту мәселелері және т.б. Негізгі мақсат - 1930 жылдардың басында болған Қазақстандағы Ашаршылықты халықаралық деңгейде геноцид деп тану тақырыбын алға жылжыту.

- Осы жұмыстарды өз өрісімізде жөнге келтіріп алмағанымыз ақыл тұрғысынан қарағанда миға қонымсыз болып сезінбей ме? Алайда, бұл біздің ең алдымен өзіміз үшін шешетін ішкі проблемамыз емес пе?

- Ешқандай миға қонымсыз емес. Біріншіден. Мұны өзімізде істеу үшін, бұл «өрісті» дайындау керек. Сіз қазірдің өзінде меморандум жарияланғаннан кейін қоғам геноцид деп тануға қатысты мәселе бойынша бірнеше лагерьге бөлінгенін менсіз де өте жақсы білесіз. Көптеген адамдарға ол не үшін керек және не істеліп жатқанын түсіндіруі керек - байланыс деңгейінде, материалдарды жариялау арқылы, фактілерді беру арқылы. Бұл меморандум жарияланғаннан кейін бір жарым ай ішінде біз осымен айналысып жатырмыз. Айтпақшы, осындай пікірталас жалпы көңіл-күйдің көрінісін түсінуге мүмкіндік берді және одан әрі жұмыс жоспарын жасауға көмектесті. Сондай-ақ, атап айтуым керек: қазақ тілінде сөйлейтін халық арасында ешқандай күмән жоқ.

Екінші. Заң тұрғысынан, әрине, бұл Қазақстанда парламент, үкімет, Жоғарғы сот деңгейінде шешілуі тиіс. Қылмыстық кодекстің тиісті бабы (168-і) бойынша ел басшылығының өкілеттігіне негізделген саяси ерік білдіру. Қазіргі жағдайда ол мүмкін емес болып көрінуі мүмкін, әрине, біз лезде нәтиже болады деп күтпейміз, бірақ шындығына келсек, осының бәрі тәуелсіздік таңында жасалуы тиіс еді. Сол кезде ол ауыртпалықсыз болар еді, сонымен қатар естеліктерімен бөлісе алатын тікелей куәгерлердің көбі тірі еді. Айтпақшы, ашаршылыққа қатысты деректерді де сақтап қалу мүмкіндігі болған. Басымызға егемендік құлап түскенде есіміз шығып, сасқалақтап қалған кезде НКВД-КГБ құжаттарды Мәскеуге алып кеткен.

Шындығына келсек, соңғы жылдары билік органдары осы салада бірқатар жұмыстар жүргізуде - бірнеше қалаларда Ашаршылыққа арналған ескерткіштер оранатылды, Михайловтың «Ұлы жұт хроникасы» атты кітабі қайта басылып шығарылды. Сонымен қатар осы тақырып бойынша материалдар жариялануда, олардың арасында үкіметтің саясатын ұстанатын БАҚ-да бар. Бірақ бұл жеткіліксіз, өйткені кейде осындай қадамдар тек қоғамға жағу мақсатында жасалады. Алайда, бұл әрекеттер Ашаршылыққа қатысты саяси шешім қабылдау қажеттілігін тағы да дәлелдейді. Биліктің барлық тармақтарының өкілдері (бұрынғы жене қазіргі) біздің бастамамызды қолдайды, бірақ мен ол адамдардың атын атамаймын.

Үшінші. Ақылға қонымды тәсіл - бұл мәселені кешенді мағынада шешу. Басқаша айтқанда, Холокост – ол тек Германия, Польша және Израильдің ішкі істері емес. Армян геноциды тек Арменияның проблемасы емес. Сребреница қаласындағы қантөгіс тек Босния мен Сербияның проблемасы емес. Ал АҚШ-қа жасалған сапар - бұл тек бастамасы.

Төртінші. Бұл мәселені көтеру үшін бірқатар американдық институттар мен үкіметтік емес ұйымдардың тәжірибесін пайдалану қажет. АҚШ-та алғаш рет КСРО-да болған Голодомор туралы әңгіме кеңес дәуірі кезінде қозғалды. Негізінен ол әрекеттерді АҚШ пен Канадада украин диаспорасының өкілдері жасаған, ал кейінірек олар Рейган әкімшілігінің қолдауымен құрылған халықаралық тәуелсіз комиссияның негізгі мүшелері болды. Украина КСР-нің халқының аштықтан қасірет шеккен фактілерін халықаралық жариялылыққа әкелген осы жол еді.

- Сонымен қатар, біздің саяси және қоғам қайраткерлеріміз Ашаршылдықты «әлемдік деңгейге көтеру» үшін «американдық стратегияны» насихаттау қаншалықты маңызды?

- Бұл сұрақ біздің кеңес дәуірінде қанмен және қорғасын оқпен жан-тәнімізге еңгізілген үйреншекті ойлауымызды көрсетеді. Егер біреу АҚШ-тың тәжірибесін алса, ол дереу Отанымыздың және ата-бабаларымыздың арын сатып кеткен деп есептеледі. Бірақ, сатқындық деген - ол ата-бабаларымыздың кейбір аштыққа байланысты аурулардан азаптанып, қиналып қаза тапқан сәттерін әдеттегі «жұт», немесе «орындардағы қателіктер» деп бағалау және большевиктердің қылмысын ақтау үшін әрекеттену.

Екінші жағынан, қазір ешкім біздің қаншалықты өзімізге тән өмір сүріп жүргеніміз туралы ойланбайды. Көбінде біз өз ақылымызбен немесе өз идеологиямызбен өмір сүріп жүрген емеспіз. Атап айтқанда, егер сіздің сұрағыңызға оралсақ, біз «кеңестік стратегияға» сүйенеміз. Оның үстіне бұл терминнің ең жаман мағынасында. Егер біз қызыл туды көк байраққа ауыстырып, бидайдың орнына «Алтын адам» тәжісіндегі тұлпар қанаттарын орнатқан болсақ, аймақтық комитеттерін әкімдіктер деп атасақ, ол бізде қазір жаңа және егеменді бір нәрсе бар дегенді білдірмейді. Басшылар туралы айтпай-ақ қояйын. Бірақ, менің айтатыным мынау: біз әлі де өмір сүруді және жағдайларды бағалауды кеңестік стандарттарға сәйкес жалғастырудамыз. Модернизация жүргізілгенмен, ол жақсы жағына қарай бағытталмаған, шын мәнінде ол россияның (Кремльдің) сыртқы саятқа ғана емес, сондай-ақ ішкі саясатқа деген көзқарасы.

Сондықтан өз кезегінде риторикалық сұрақ қойып көрейік: Ашаршылыққа ресейшіл призма арқылы қарау қаншалықты маңызды болуы мүмкін? Ресей империясының отаршылдық саясаты мен «қызыл террор» саясаты аз ерекшеленеді. Бұл жерде бірден айтқым келеді: біз меморандумның мәтінінде айтылғандай басқа ұлттарға немесе елдерге ешқандай талап қоймаймыз. Өйткені Қазақстан аумағында аштықтан жарты миллионға жуық орыстар, украиндар, немістер, татарлар және басқалар қаза болды. Оның үстіне, геноцидтің заңды және саяси танылуынан бөлек, біз барлық өлген ата-бабаларымыз алдында және дүниеге келмей қалған туыстарымыз алдында өкіну әрекеттерінен өтуіміз керек.

Тиісінше, геноцидті тану ел мен үкіметтің және әлеуметтік сана мен идеологияның декоммунизация процестерімен тығыз байланыста өтуі тиіс. Одан құтылып, бәріміз бірге ешбір қиындықсыз өзіміздің стратегиямызды тауып, оны дамытамыз. Америкалық емес, россиялық емес, және Солтүстік Кореяның стратегиясын емес, құдай сақтасын. Біз осы қиын жолдың басында ғана тұрмыз.

Шынын айтқанда, геноцид құқықтық және саяси тану туралы мен өзім бес жыл бұрын ойлана бастадым, бірақ оған мүмкіндіктер болған жоқ. Брюссельге барғаннан кейін және «Жаңа Қазақстан» форумның дүниеге келгенінен кейін менің әріптестерім толық қолдаған осы идеяны жүзеге асыру үшін сенімді платформа табылды. Осы негізде белгілі (шынын айтқанда, сіздің басылым жазасыз жамандаған) меморандум жарияланды.

Және соңында айтарым, осы құжат жарияланғаннан бастап (мамырдың ортасында) біз геноцид құрбандарын, аштық пен соған байланысты аурулардан өлгендердің аттарын дауыстап еске алатын болсақ, қазірге дейін тек жартысын ғана атап үлгеретін едік.  

Комментарии