Сенбі, 23 қараша 2019 ЖЫЛЫ
5966 3-01-2019, 10:50

2018-ші жыл қазақстандық спортсүйер қауымның есінде қандай болып сақталады?


Аяқталып бара жатқан спорт жылы қандай болыпесте қалады? Оның басты кейіпкерлері кім, ал қайсылары антигерой болды? Қазақстандық атлеттер өз жанкүйерлерін немен қуантты және немен ренжітті? Біз қандай сенсацияның, драманың және жанжалдардың куәгері болдық? Жалпы, қызықты, сонымен қатар қарама-қайшылы2018-нің қорытындысын шығарамыз

Жыл оқиғасы

2018-ші жыл қазақстандық спортсүйер қауымның есінде қандай болып сақталады?

Көрермендердіңаса көпқызығушылығын өткен жылы Ресей қабылдаған футболдан әлем чемпионаты мен Оңтүстік Кореяда өткен қысқы Олимпиада тудырды. Ресейдегі чемпионатқа қатысу туралы Қазақстанның құрамакомандасы мен жанкүйерлері тек қана армандай алды. «Ақ Ойындарға» келетін болсақ, оның нәтижелерін біздің еліміздегі спорттың көптеген жанкүйерлері қанағаттанғысыз деп бағалады. Қазақстандық олимпиадашылардың пайдасында могулда (шаңғы фристайлы) Юлия Галышева жеңіп алған бір ғана медаль, қола медаль болды. Тек бес спорттық жарыстар бойынша ғана олар «Топ-10» қатарына енді, ал өткен 2014 жылғы қысқы Олимпиадада мұндай қатарға енуекі есе көп болды.

Отандық спорт басшылығы да олардың өнер көрсетулеріне көңілі толмай қалды.ҚР Ұлттық құрамасының медальдық үміттері (биатлон, шаңғы жарысы, конькимен жылдам жүгіру, фристайл бойынша), Ойындараяқталған соң бас жаттықтырушылар ауыстырылғаны осыны айғақкөрсетеді.

Екінші жағынан, қысқы спорт түрлерінде Қазақстанға не әлемнің неғұрлым дамыған елдерімен (Батыс Еуропа, АҚШ, Канада, Жапония), не спорттың қуатты мемлекеттік қаржыландыруы бар елдермен (Ресей, Қытай) бәсекеге түсуге тура келетінінеесеп беру керек. Ал мұздағыжәне қардағы спорттүрлері(бокс, күрес, ауыр атлетика және т.б. жазғы олимпиадаларда бізге медальдар әкелетін спорт түрлерімен салыстырғанда) – инфрақұрылымға да, балалар спортына да үлкен салымдарды қажет ететін өте қымбат спорт түрі болып табылады. 

Жыл спортшысы

2018-ші жыл қазақстандық спортсүйер қауымның есінде қандай болып сақталады? 

Біздің елімізде семсерлесуге назар аударылмайтыны анық көрінеді. Оны дамытып отырған өңірлер аз, ал жергілікті жерлерде қаржыландыру деңгейі бойынша тіпті жазғы Олимпиада спорт түрлерінің «Топ-20»тізімінекірмейді, ол туралы баспасөзде өте аз жазады және теледидарбойынша көрсетпейді. Осының барлығын ескерсе, соңғы жылыөте табысты болған шпажист Дмитрий Алексаниннің жетістіктері айтарлықтай салмақты деуге болады.

Маусым айында ол Азия чемпионатының екі мәрте күміс жүлдегері атанды: алдымен жеке біріншілікте финалға дейін жетіп, 2012 жылғы Олимпиаданың қола медалисті Джин-Сунг Джуннан ұтылды, содан кейін командалық есепте, ондабіздің команда сол кезде 3-ші, ал қазір ол әлемдік рейтингте 1-шіорынды алып отырғанОңтүстік Корея құрамасын жеңді. Бір айуақыт өтпей Дмитрий әлем біріншілігінің 1/4 финалына жеткен болатын, онда болашақ чемпион француздық Яника Борелден ұтылып, қорытынды 6-шы орын алды (екі жүз шпажисттердің арасында). Тағы бір ай өткен соң ол шешуші жекпе-жекте сол Джин-Сунг Джуннан реваншты алып шығып,Қазақстан үшін 2018 жылғы Азия ойындарының алғашқы «алтынын» жеңіп алды. Ақыр соңында қазақстандықспортшы қараша айында әлем Кубогының қола жүлдегері атанды.

Осы нәтижелердің арқасында ол әлемдік жеке рейтингте жоғары 7-ші орынға көтерілді.

Жылдың елеулі жетістігі

 

Шахмат сияқты бәсекелестіктің ең жоғары деңгейі көпспорт түрлеріндебола бермейді. Сондықтан біздің қыздардың прогресі ерекше назар аударуға тұрарлықболып табылады.

Қараша айында 18 жасар Жансая Әбдімәлік қазақстандық шахматшылардың ішіндеәйелдер арасындағы әлем чемпионатының 1/4 финалында бірінші болып өнер көрсетіп, тарихи жетістіктерге қол жеткізді. Осы кезеңде ол бұрынғы әлем чемпионы украиндық Мария Музычукпен кездесіп, жеңіске жақын болды,бірақ тай-брейкте («жылдам», содан кейін «найзағайлы» ойын партиялары) өзінен әлде қайда тәжірибелі қарсыласынан ұтылып қалды. FIDE әйелдер рейтингінде Жансая 29-шы орыннан бастап қыркүйек айында 14-ші орынға көтерілді. Шынын айту керек, кейіннен ол20орынға төмендеп қалды.

Динара Сәдуақасова әлемдік элитаға едәуір жақындай түсті. Тамыз айында ол 12-ші орында болды. Одан жоғары тек бес елдің өкілдері: үш қытайлық, төрт ресейлік, екі украиндық, сондай-ақ Грузия мен Германиядан бір-біршахматшыларыболғанеді. Қазір Динара тізімдегі 18-ші жолды алып отыр. Әлемдегі «Топ-20» тізімінде екі отандасымыздың болғаны–өте тамаша нәтиже. Оның үстіне, олардың екеуі де әлі өтежас. Айта кету керек, Жансая FIDE жастар рейтингінде 2-ші орында тұр.  

Ал қазіргіуақытта жаңа «жұлдызшалар» өсіп келеді. Осылайша, 14 жасар қызылордалық Назерке Нұрғали 20 жасқа дейінгі қыздар арасындағы әлем чемпионатының қорытындысы бойынша 4-ші орынды иеленді. Жалпы алып айтқанда, әйелдер шахматында Қазақстан жетекші орынға шығуда.

Жыл драмасы

2018-ші жыл қазақстандық спортсүйер қауымның есінде қандай болып сақталады? 

50 км классикалық стильдегі жарыс 2018 жылғы Олимпиада ойындарында шаңғы спорты түрлерінен жарыс бағдарламасын аяқтады. Ол қазақстандық Алексей Полторанин үшін жарқын және маңызды тарихи сәт болуы тиіс еді, ол ойынға өзінің барлық дайындығын дәл осы спорт түріндешоғырландырды және ол классикалық жүрістің басқа шеберлерімен бірге фин Йиво Нисканен мен ресейлік Александр Большуновпен бірге «алтынға» басты үміткер болып саналғанеді.

Ал қашықтықтың ортасына қарай осы үшеуіОлимпиада чемпионы атағын сарапқа салатындай болып көрігген, өйткені олар жақын маңдағы қудалаушылардан әлдеқайда алшақтап кетті.  Алайда, кейіннен біздің шаңғышы финн мен ресейліктен қалып қойды. «Жарайды, алтын медальге қол жеткізбесек те, қоламедальқалтамызда», – деп ойлаған едіқазақстандық жанкүйерлер. Бірақ «40 км» деген белгіден кейін әбден шаршап қалғанПолторанин қаттыфизиологиялық дағдарысқа тап болғаны соншалық, осы үш километрлік кесіндіде ол өзініңізімен келе жатқантоптың алдында болған минуттық артықшылықтанайырылып қалды. Нәтижесінде Алексей тек 15-ші болыпмәреге жетті.

Жарыстан кейін ол көз жасын ұстай алмай, өзін-өзі кіналай түсті. Мүмкін, ол үшін олимпиада медалін жеңіп алуға соңғы мүмкіндік болған шығар, себебі келесі Ойындарға таман ол 35 жасқа толады. 

Жыл жекпе-жегі

2018-ші жыл қазақстандық спортсүйер қауымның есінде қандай болып сақталады? 

Геннадий Головкиннің мексикалық Сауль «Канело» Альвареспен кездесуі 2018 жылы кәсіби бокс әлемінде ең күтілген болатын. Тең аяқталған жекпе-жектен кейін тұрабір жыл өткен соң (16 қыркүйек 2017ж), олар тағы да рингте қарым-қатынасты анықтауды шешті. Тағы да көрермендер тең қарсыластардың жекпе-жегінекуә болды, бірақ енді төрешілік вердикт мексикандықтыңпайдасына шықты: үш төрешінің екеуіжеңісті 115:113 есебіменАльварескеберді (яғни, олардың пікірінше қазақстандықбоксшыбес раундта жеңіп, жеті раундта ұтылып қалды), ал бірреферитең нәтиже адалды болады деп есептеді.

Осылайша, кәсіпқой рингтегі Головкиннің 40-шы кездесуі оның біріншіретжеңіліп қалғаны болды. Қазақстандық WBA және WBC нұсқалары бойынша чемпион атағынан, сондай-ақ Ringдеп аталатынбеделді журналының рейтингісіне сәйкес салмақ дәрежелеріне қарамастан әлемнің үздік боксшысы мәртебесінен айырылып қалды (5-ші орынға төмендеді).

Осы уақытқа дейін көптеген жанкүйерлер төрешілер Альвареске жеңісті лайықсызберді деп санайды. Екінші жағынан, Головкин бұл жекпе-жекте бұрынғыдай айқын көрінбейтінін мойындау керек. Дегенмен, ол 36 жаста, оның ең жақсы жылдары артта қалған сияқты.

Жыл қайта оралуы

2018-ші жыл қазақстандық спортсүйер қауымның есінде қандай болып сақталады?

Өткен жылы бірнеше қызықты қайтып келулерболды. Осылайша, өз еркімен отставкаға кеткенненкейін үш жыл өткен соң Әділбек Жақсыбеков тағы да Қазақстан футбол федерациясының (ҚФФФ) президенті қызметіне оралды. WBA (Super) нұсқалары бойынша орта салмақтағы әлем чемпионы Бейбіт Шүменов кәсіби рингке қайтып келді. Екі жылдық дисквалификацияданшығып, регбиден ерлер құрамасы халықаралық жарыстарға өз қатысуын қайта бастады... 

Дегенмен, ең күтілгеніәлемдік тұғырға ауыр атлетикадан Қазақстан құрамасы мен оның көшбасшылары Илья Ильин мен Зульфия Чиншанлоға естегідопингтік дау-дамайлардан кейін қайта оралуы еді. Дегенмен, ол жәйт ерекше қуаныш әкелмеді. Құрама команда Ашхабадта өткен әлем чемпионатын сәтсіз аяқтады және Дохада өткен лицензиялық турнирде анық өнер көрсете алмады. Ал Ильин жарақатты сылтау етіп, екі жарысқа да қатысудан бас тартты. Оның Олимпиада-2020 «алтынына» күресужөніндегі уәдесі әлі де ешнәрсемен бекітілмейотыр,және оған қазақстандықтардың сенетініазайып қалған көрінеді. Жалпы, соңғы уақытқа дейін Олимпиада медальдарының басты иегері болған ауыр атлеттік команданың болашағы анақсызболып көрінеді.

Жыл түңілуі

Өкінішке орай, 2018-да көңілсіздік жағдайлар жеткілікті болды. Атап айтқанда, жазғы спорт түрлері өкілдері үшін жылдың басты жарыстары ретінде қаралған Азия ойындарының қорытындысы бойынша Қазақстан тек 8-ші орынға ие болды (егер Олимпиадалық спорт түрлерінғана санайтын болсақ),олбұрын «Топ-5» құрамына міндетті түрде енетін еді, ал көбінесе үлкен Азия үштігінен – Қытай, Жапония және Оңтүстік Кореядан кейін орналасатын болатын. Тарихымызда біз алғаш рет Үндістанді, Өзбекстанді, Бахрейнді (алИранды тіпті екінші рет)өзіміздіңалдымызға өткізіпалдық.

Футболдан ұлттық құрама команда маусымды сәтсіз аяқтады. Жаңа турнирде (УЕФА ұлттар Лигасы) өте әлсіз командалар компаниясынан Еуропа чемпионатына қатысуға мүмкіндік берген, ол ҚФФ басшыларының амбициялық мәлімдемелеріне қарамастан, өз тобында мүмкін болатын 18 ұпайдың 6 ұпайын ғана жинай алды. Оның есебінде тек бір ғана жеңіс – халық саны 80 мың адамды құрайтын кішкентай ғанаАндорра футболшыларынанұтып алынды. Бұл ретте біздің команда Грузия құрамасынан екі рет ұтылып қалды,ал олардың футбол клубтарының жиынтық бюджеті Қазақстанға қарағанда 15 есе төмен. Айтпақшы, ҚР ішкі чемпионатыдабіртіндеп нашарлап, құлдырап, сапасы төмендеді: маусымның соңына дейін ондағышиеленіскетіп, жанкүйерлер тарапынан қызығушылық жоққа шықты. Әлбетте, футболға үлкен мемлекеттік салымдар өзінмүлдемөтемейді.

Жыл жанжалдары

2018-ші жыл қазақстандық спортсүйер қауымның есінде қандай болып сақталады?

Тыйым салынған препараттарды қолдану отандық спорттың басты мәселелерінің бірі болып қала береді. Сонымен қатар, өткен жылы допингке қарсы ережелерді бұзғаны үшін шеттетілген қазақстандық атлеттердің саны «35»деген рекордтық көрсеткішке жетті. Бәрінен көп жеңіл атлетшілер, штангистер, жекпе-жек түрлерінің, әсіресе тай боксының өкілдері ұсталып қалған.

Ал жақында ғана, қараша айының соңында жаңа қысқы маусым басталғалы, Қазақстан биатлоннан құрамакомандасының көшбасшыларыныңкөпшілігін уақытша шеттетуге байланысты біздің еліміздің атауы халықаралық спорттық баспасөздежиі атала бастады. Олардың допингті растауының дәлелдері әзірге жоқ, алынған сынамалар оның бар екенін көрсетпеді, бірақ екі елдің – Австрия мен Италияның допингке қарсы қызметтері мен полицияларын берген биатлоншылардың халықаралық одағы тергеу жүргізуді шешті. Ол қашан және неменаяқталатынын айту қиын, сондықтан тек қана күту және жақсылыққа үміттенуге тура келіп отыр.    

Сонымен қатар, мәжіліске салалық министрліктен допингке қарсы ережелерді бұзғаны үшін қылмыстық жауапкершілікке тартуды қарастыратын заң жобасы келіп түсті.  Егер спортшы тыйым салынған дәрі-дәрмектерді қолданудаұсталсажәне оның қолы жеткен жетістіктері жойылатын болса, онда ол мемлекетке алынған ақшалай сыйақылармен пәтерді қайтаруы тиіс. Сондай-ақ, осындай фактілерге қатысы бар жаттықтырушыларға, дәрігерлер мен спорттық функционерлерге қатысты санкциялардың басқа да түрлері енгізілуде.   

Жыл қасіреті

2018-ші жыл қазақстандық спортсүйер қауымның есінде қандай болып сақталады? 

 

Іс жүзінде бүкіл ел Алматыдағы орталық көшелердің бірінде тал түсте жауыздардың қолынан қаза тапқан Денис Тенді жоқтады. 25 жасар мәнерлеп сырғанаушының қайғылы қаза болғаны туралы бүкіл әлемдік жетекші ақпараттық агенттіктер хабарлады.

Олимпиада ойындарының жүлдегері, ӘЧ-ның екі дүркін медаль иегері, «Төрт құрлық чемпионатының» және басқа да беделді турнирлердің жеңімпазы, мәнерлеп сырғанаудан(спорттың осы түрінде әрқашан ең дамыған және өркениетті елдер көшбасшысы болып табылатын)Қазақстанды әлемдеөзі жалғыз танымалеткен адам. Елге ең алдымен, Денистің жеке қасиеттері, «жұлдыздыққа» ұшырамағаны ұнайтын. Көптеген басқа танымал спортшылардан айырмашылығы, ол ешқашан жанжалды жағдайларда болған емес, дау-дамайларға қатыспаған, өзіне ерекше қарым-қатынасты талап етпеген. Кәсіби спортта әдетте интеллигенттікке орын болмайды, ал Денис осы ережеден тыс болды. Әрқашан мейірімді, сыпайы, нәзік (ол дауысты көтере алмайды деген әсер пайда болды) және бұл ретте басқаларға қуаныш сыйлауға қабілетті – дәл осындай қарапайым және сонымен қатар шырайлы болып біздің жадымызда қалады.   

Дайындаған Жеңіс Байхожа

 

Комментарии